Stara sinagoga, poznata kao Il Kal Vježu ili Stari hram, jedan je od najvažnijih spomenika jevrejske kulture u Bosni i Hercegovini. Smještena je u nekadašnjoj jevrejskoj četvrti Velika avlija, odmah uz Baščaršiju, gdje je stoljećima pulsirao život sefardske zajednice koja je u Sarajevo stigla nakon protjerivanja iz Španije.

Njena gradnja započela je 1581. godine, uz zvaničnu dozvolu Carskog divana. Prvobitna sinagoga – tada nazvana Il Kal Grandi (Veliki hram) – bila je trobrodna građevina s jednom galerijom, smještena unutar zatvorene avlije u kojoj su živjele jevrejske porodice. Tokom stoljeća hram je više puta stradao u požarima, a najteža razaranja zabilježena su 1697. i 1788. godine, kada su se krov i stubovi potpuno urušili.

Nakon osam godina obnove, objekat je dobio izgled koji u velikoj mjeri vidimo i danas: sinagoga je ojačana, dograđen je dodatni sprat i izgrađen je impresivan sistem svodova sa četiri velike kupole u glavnom prostoru i četiri manje u bočnim brodovima. Zanimljivo je da nije poznato kako je Jevrejskoj općini uspjelo dobiti dozvolu za povećanje visine, s obzirom na tadašnja osmanska ograničenja.

Godine 1930., izgradnjom Novog hrama (najveće sinagoge na Balkanu tog vremena), prvobitna sinagoga dobija naziv Il Kal Vježu – Stari hram. Tokom Drugog svjetskog rata opljačkana je i demolirana, služila kao zatvor, a kasnije i skladište. Nakon rata ostali su samo zidovi i krov.

Rekonstrukcija je izvršena 1957. godine, a od 1966. objekat je pretvoren u Muzej Jevreja Bosne i Hercegovine, koji čuva neprocjenjivu zbirku: rukopise, predmete iz svakodnevnog sefardskog života, dokumente i originalne artefakte koji svjedoče o više od četiri stoljeća prisustva Jevreja u Sarajevu.

Savjet za posjetioce: Muzej je mali, ali izuzetno bogat i emotivan. Posjetu upotpunjuje originalni kameni interijer sinagoge i tišina Velike avlije, koja pruža kratki, ali snažan uvid u historiju jedne od najvažnijih zajednica Sarajeva.